تبلیغات
مروری برحشره شناسی پزشکی - کژدم ها

امروز:

کژدم ها

کژدم ها (عقرب ها)

کژدمهای ایران قبلاً در 3 خانواده Scorpionidae, Buthidae و Diplocentridae طبقه بندی میشدند در ایران فقط جنس Nebo henjamicus از جزیره هنگام و از خانواده دیپلوسنتریده قرار داشت اما با تقسیم بندی­های جدید اعضاء این خانواده به خانواده اسکورپیونیده منتقل شده و اعضاء زیرخانواده hemiscorpioninae به خانواده جدیدی به نام Liochelidae تبدیل شدند پس در حال حاضر در ایران 3 خانواده بوتیده، اسکورپیونیده و لایوکلیده و در خانواده اسکورپیونیده فقط دو گونه Scorpio maurus و Nebo henjamicus وجود دارند. در خانواده لایوکلیده 3 گونه Hemiscorpius lepturus (معروف به گادیم) Habibiella guillardi و Habibiella percicus وجود دارند.

*  کژدمهای ایران متعلق به 3 خانواده 18 جنس و 29 گونه است.

خانواده بوتیده، بزرگترین خانواده کژدمها در سطح جهان و ایران هستند که در همه جای دنیا به جز نواحی قطبی و نیوزیلند وجود دارند و 81 جنس و بیش از 600 گونه دارند ولی اندازه بدن آنها کوچک تا متوسط است.

خانواده اسکورپیونیده از نظر اندازه بزرگترین کژدمهای دنیا هستند که در دنیا 14 جنس و 208 گونه دارند.

خانواده لایوکلیده در حال حاضر 11 جنس و 67 گونه دارند.

در خانواده بوتیده، جنس Hottentota شامل بزرگترین کژدمهای ایران است و قبلاً تحت عنوان جنس Buthatus نامگذاری می­شدند.

بیشترین توزیع کژدمها را در ایران جنسهای مزوبوترس، همی اسکورپیوس،  ادونتوبوتوس و آندرکتونوس، دارند و محدودترین پراکندگی مربوط به جنس Simenoides است که فقط منحصر به هرمزگان است.

مرفولوژی:بدن کژدمها کلاً از 3 بخش Prosoma، Mesosoma و Metasoma تشکیل شده است. ضمائم کلیسر، پای آرواره­ای (هر کدام 1 جفت) و 4 جفت پای 6 بندی که به تدریج طولشان از جلو به عقب افزایش پیدا می­کند و نیز چشمها (1 جفت میانی و 2 جفت چشمها جانبی) در قسمت پروزوما قرار دارند.

مزوزوما 8 بندی است و هیچ زائده­ای در سطوح پشتی و شکمی وجود ندارد بجز استیگماتها و سوراخ تنفسی.

متازوما 5 بندی است و فاقد زائده و انتهای بند 5، غده تولید زهر وجود دارد. مجموعه غده زهری و دم را telson می­گویند. مجموعاً بدن کژدم 19 بند است.

* به مجموعه metasoma و mesosoma اصطلاح opistosoma اطلاق می­گردد.

 

مقایسه خانواده­های بوتیده، اسکورپیونیده و لایوکلیده:

قسمت تشخیصی

بوتیده ها

اسکورپیونیده ها

لایوکلیده ها

دست یا انگشت

بیضی و کشیده

پهن و گرد

پهن و گرد

جمع طول و دم از جمع شکلم و سر

بلندتر یا مساوی

کوتاهتر

کوتاهتر

شکل جناغ

3 ضلعی

5 ضلعی

-

چشم­های کناری

2 تا 5 جفت

همیشه 3 جفت

-

 

* تعیین جنسیت (نر، ماده) در خانواده Buthidae از روی شانه­ها است که اگر راس شانه ها به هم خیلی نزدیک باشد جنس نر و اگر دارای فاصله باشد ماده است.

* اعضای حسی کژدمها تریکوبوتریها هستندکه بر روی انگشت ثابت و متحرک تی بیا و پدیپالپها قرار دارند.

مقاومت کژدمها به گرسنگی بسیار زیاد است و حتی تا یک سال بدون غذا زنده می­مانند تغذیه کژدمها 2 مرحله است هم هضم بیرونی و هم هضم درونی دارند. ابتدا طعمه را با پدی پالپ می­گیرند با کلیسر تکه تکه می­کنند مقداری بزاق می­ریزند و هضم خارجی می­کنند و سپس حلق این غذای مایع را می­مکد و ادامه هضم در معده میانی انجام می­گیرد. علت مقاومت کژدمها به گرسنگی این است که کژدمها غذای تغلیظ شده می­مکند که به سهولت هضم و جذب می­شود. ضمناً کژدم در حالت بی غذایی از فعالیتهای حیاتی کم می­کند و به حالت دیاپوز فرو می­رود.

دستگاه تنفسی متشکل از 4 جفت شش کتابی است که در طرفین بندهای 2 تا 6 مزوزوما در سطح شکمی وجود دارند. گردش خون: قلب به صورت یک لوله دراز از بند دوم تا هشتم مزوزما کشیده شده است. 60 تا 80 ضربان در دقیقه دارد. همولنف دارای 3/7=PH است و مقدار زیادی مس دارند و هموسیانین که وظیفه حمل اکسیژن را دارد. همولنف سمی است و تزریق به حیوان آزمایشگاهی باعث مسمومیت می­شود جفت گیری معمولاً در هنگام غروب آفتاب است دارای رفتار courth ship یا مغازله یا معاشقه هستند.

کژدمها اکثراً زنده زا (viviparous) هستند. تعدادی ازآنها نوزادشان را داخل پوشش کیتینی به دنیا می آورند که به اصطلاح((Oviviparous می گویند. زاد و ولد در بهار و تابستان  انجام میگیرد. بعداز دوره بارداری، نوزادان پس از خروج از بدن مادر در سبد تولد (birth basket) قرار می گیرد که توسط جفت پای جلویی تشکیل می­شود و سپس از پشت مادر بالا می­روند و تا اولین پوست اندازی روی پشت باقی می­مانند. نوزادان اسکورپیونیده از دم و بوتیده­ها از سرمتولد می­شوند.

 طول عمر تا 3 سال دارند و 8 تا 10 بار پوست اندازی دارند. کژدم ها شب فعالند. تمام فعالیتهایشان سیکلی یا دوره­ای است. دمای بالای 40 درجه را تحمل نمی­کنند که علت آن از دست دادن سریع آب، انعقاد هولنف ، انسداد همولنف و عروق و مجاری می باشد.

زهر کژدم ماده پروتئینی با PH خنثی تا قلیایی و عناصر کربن، هیدروژن، نیتروژن و گوگرد دارند. زهر کژدمها می­تواند نوروتوکسین یا سایتوتوکسین باشد. همچنین باعث اختلال در عملکرد کانالهای سدیم- پتاسیم می شود. زهر کژدمها بوتیده بصورت سایتوتوکسین است و باعث مرگ سلولها و آسیب رساندن به بافتها میشود ولی در کژدمهای خانواده­های اسکورپیونیده و لایوکلیده نوروتوکسین هستند و بر روی سلولهای عصبی تأثیر گذاشته و باعث آزاد شدن استیل کولین می­شود. در مجموع زهر کژدمهای اسکورپیونیده خطرناکتر از بوتیده­ها است. در استان خوزستان کژدم زدگی چهارمین علت مرگ و میر کودکان است. نیش کژدمها معمولاً در اوایل بهار و تابستان که غلظت زهرشان به علت تبخیر آب بیشتر است خطرناکتر است. خطرناکترین کژدم ایران leptrus Hemiscorpious است که گزش آن دردناک نیست ولی بعد از 24 ساعت علائم آن شروع می­شود و باعث ایست قلبی- تنفسی می­شود و همولیز شدید و نارسایی کلیه می دهد. دومین کژدم خطرناک ایران Androctonous crasicauda است که زهرا آن یک نوروتوکسین خالص است و درد بسیار شدیدی دارد. احتمال مرگ و میر دارد و 60 درصد گزشهای خوزستان را به خود اختصاص میدهد.

*کژدمهای حفار ایران از 2 گونه Scorpio maurus و Odontobothus doriae می­باشد.

روشهای صید کژدمها:

دو روش عمومی جهت صید بکار میرود:

*  صید دستی از پناهگاه  ها و مکان های اختفای احتمالی در طول روز و با استفاده از پنس

* استفاده از چراغ ماوراء بنفش (Black light) در شب (کیتین موجود در جلد به خاصیت فلورسانی دارد که در زیر نور UV می­درخشد).

نمونه ها پس از صید از هر محل باذکر نام محل صید و تاریخ صید بر روی اتیکت های مربوطه در ویال های حاوی اتانول 70% به آزمایشگاه منتقل می شوند.

تعیین جنسیت نمونه ها طبق روش واشون-فرزان پی و بر اساس فاصله قاعده شانه ها در سطح شکمی و شمارش دندانه های شانه ها و وجود چنگک های تناسلی در زیر سرپوش تناسلی به عمل می آید.

همچنین نمونه ها طبق کلید دکتر دهقانی برای گونه های کژدم ایران و بر اساس مقایسه ی خصوصیات مورفولوژیک مانند شکل انبرک ها ، شکل جناغ، تعداد چشم ها و رنگ بدن مورد شناسایی قرار میگیرند.


نوشته شده در : دوشنبه 26 اردیبهشت 1390  توسط : محسن محبی نودژ.    نظرات() .

How do you treat a sore Achilles tendon?
دوشنبه 16 مرداد 1396 06:02 ق.ظ
Appreciate the recommendation. Let me try it out.
How do you grow?
جمعه 13 مرداد 1396 05:41 ب.ظ
Paragraph writing is also a fun, if you be acquainted with afterward you can write
or else it is complex to write.
Why do they call it the Achilles heel?
شنبه 7 مرداد 1396 07:11 ق.ظ
I like the helpful info you provide in your articles.
I will bookmark your weblog and check again here regularly.

I am quite sure I'll learn a lot of new stuff right here!
Best of luck for the next!
manicure
چهارشنبه 23 فروردین 1396 04:01 ق.ظ
It's appropriate time to make a few plans for the longer term and it is time to be happy.

I have read this publish and if I could I desire to counsel you some attention-grabbing issues or advice.

Maybe you could write next articles referring to this
article. I wish to read even more things about it!
manicure
سه شنبه 22 فروردین 1396 01:58 ب.ظ
Do you have any video of that? I'd care to find out more details.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر